Oppassen voor de sleepwet?

Op internet en via de sociale media wordt flink campagne gevoerd tegen de invoering van de zogenaamde “sleepwet”. De lezer wordt opgeroepen tot het tekenen van het referendum tegen de invoering van deze wet. Als je het vluchtig bekijkt staat de privacy van ons ( de gewone burgers) op het spel en krijgt de overheid vergaande bevoegdheden om iedereen te controleren. Maar wordt de soep nu wel zo heet gegeten als deze wordt opgediend?

Om welke wet gaat het

Per 1 januari 2018 is er een nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (WIV) van kracht. Deze wet is inmiddels door zowel de Eerste Kamer als Tweede Kamer aangenomen. Deze inwerkingtreding lijkt dus een voldongen feit. De tekst van de wet is hier te vinden.

Deze wet regelt diverse zaken over de bevoegdheden van de verschillende veiligheidsdiensten. De kritiek richt zich op een aantal punten in deze wet.

Er mag een ‘sleepnet’ worden ingezet

Er wordt een vergelijking gemaakt met een vissersboot die een groot net uitgooit en alles vangt wat er te vangen valt. Zowel hoofdvangst als bijvangst. Vandaar ook de naam sleepwet.

Dit sleepnet is digitaal. Dat betekent dat geheime diensten de bevoegdheid krijgen om dataverkeer via de kabel te onderscheppen. Rond een verdachte mag een hele wijk afgeluisterd worden. Daar zijn in de sleepwet waarborgen aan verbonden: zo mogen de afluisterbevoegdheden alleen worden ingezet na toestemming van de minister en voor duidelijke doelen: mensen die volgens de AIVD een gevaar vormen voor de nationale veiligheid. Die gegevens mogen drie jaar worden bewaard. Als er data tussen zitten van andere personen, dan moeten die zo snel mogelijk worden verwijderd.

Alle geautomatiseerde apparaten mogen gehackt worden.

Dit gaat echt zo ver als hier staat. Hierbij denk je natuurlijk in eerste instantie aan de computer en telefoon maar dit gaat veel verder. Dit gaat ook om je tablet, je router, je smart televisie, je mediaplayer en tegenwoordig ook om je intelligente koelkast (!)

Er mag een geheime DNA-databank aangelegd worden

Het voorbeeld dat wordt aangevoerd is het volgende: Stel er wordt een sigarettenpeuk gevonden in een huis van (vermoedelijke) terroristen, dan mag de veiligheidsdienst het celmateriaal onderzoeken en vergelijken met de DNA-profielen in de eigen databank. Die databank leggen de diensten zelf aan. Profielen worden er vijf jaar in opgeslagen, wat met toestemming van de minister tot maximaal dertig jaar kan worden verlengd.

Je zou als onschuldige bezoeker maar een sigaret hebben gerookt en nu opeens zit je DNA in een databank van de veiligheidsdienst met daarbij de aantekening dat deze gevonden is bij terroristen. En je hebt geen idee hiervan omdat de databank geheim is en door de veiligheidsdiensten zelf wordt aangelegd.

Delen van gevonden data met buitenlandse veiligheidsdiensten

De aangetroffen data wordt zonder verdere analyse gedeeld met buitenlandse veiligheidsdiensten. Ik stel me dan voor dat je aankomt op de luchthaven van je vakantiebestemming en dat daar ineens alarmen afgaan omdat je gelinkt wordt aan terrorisme.

Heeft het referendum kans van slagen?

De nieuwe wet wordt op 1 januari van kracht, ook als er een referendum komt. Normaliter heeft het referendum een opschortende werking, maar dat is nu niet zo. “In de wet staat een passage die dat voorkomt”, zegt Ton Siedsma van Bits of Freedom. “De opschortende werking geldt niet, vanwege spoedeisend belang. Waarschijnlijk wilden ze echt heel graag tappen.”

De wijze van totstandkoming van deze wet heeft dus al een onprettige bijsmaak.

Wel zou de wet achteraf weer kunnen worden ingetrokken. Al is die kans niet zo groot: de partijen die in de Tweede Kamer tegen de sleepwet stemden, hebben nu samen 55 zetels. Bovendien zit één van die partijen, D66, straks mogelijk in een coalitie met VVD, ChristenUnie en CDA, die de wet steunden.

Mijn mening

Dat er opgetreden moet worden tegen terrorisme lijkt me een duidelijke zaak. Ik ga dan ook uit van de goede intenties van de wetgever. Vermoedelijk zijn helaas niet alle gevolgen van deze wet goed ingeschat.

Wat ik constateer is dat er teveel wordt opgehangen aan de strijd tegen terrorisme. Deze sleepwet gaat in mijn ogen veel en veel te ver. De veiligheidsdiensten krijgen teveel bevoegdheden en zodra ze deze bevoegdheden in de praktijk mogen toepassen, zullen deze diensten altijd de grenzen van deze bevoegdheden opzoeken. Het is een glijdende schaal.

Er wordt wel gesteld dat er controle is maar ik vraag mij af hoe onafhankelijk de controleurs zijn. Niemand is volstrekt onafhankelijk en ook de politieke kleur zal een rol spelen. Er is toch altijd een bepaalde vijver waarin gevist wordt naar kandidaten en de lijntjes tussen zij die benoemen en zij die benoemd worden zijn niet altijd even transparant. Wie controleert de controleurs?

Lees ook eens dit citaat:

“Het beeld van een sleepnet is onterecht. Er wordt een beeld geschetst alsof we een soort DDR worden”, zegt ook hoogleraar Governance of Intelligence and Security Services Paul Abels van de Universiteit Leiden. Hij werkte jarenlang bij de AIVD. “Hun focus zal altijd liggen op personen waarover een behoorlijk vermoeden bestaat dat ze een risico voor de veiligheid vormen.”

Dit is een voorbeeld van iemand uit de veiligheidsdienst die zegt dat het allemaal wel meevalt. Hoe harder men probeert te zeggen dat het wel meevalt, hoe eerder ik vermoed dat dit niet het geval zal zijn.

Misschien moeten we in onze samenleving maar een bepaald niveau van gevaar accepteren om onze privacy en vrijheid te kunnen behouden. De overheid moet niet nog verder ingrijpen in de persoonlijke levenssfeer van de burgers.

Nu zal er ook een aantal mensen zeggen: ze mogen van mij alles weten, want ik heb niks te verbergen. Dat is natuurlijk onzin. Iedereen heeft wel iets te verbergen. Maar stel dat je echt niets te verbergen hebt, dan is dat toch juist de reden dat je recht hebt op je privacy?

Conclusie

Terugkomend op de vraag in de inleiding:

Ik denk dat de soep nog heter wordt gegeten dan deze wordt opgediend.